Społeczne aspekty depresji

Swoje refleksje i spostrzeżenia na temat społecznych aspektów depresji zbierałem opierając się na klinicznym materiale pacjentów cierpiących z powodu depresji, z którymi spotykam się w codziennej pracy. Poczucie beznadziejności, rezygnacji czy głębokiego smutku, jakie odnajdywałem w przeżyciach pacjentów, dawały się na ogół wiązać z konkretnymi, bolesnymi wydarzeniami w ich życiu. Najczęściej były to wydarzenia w postaci utraty bliskiej osoby, bolesnego godzenia w prestiż i poczucie dumy czy też konfrontowania się z ograniczeniami ciała i umysłu w związku ze starzeniem się lub chorobą.

Można więc powiedzieć, że w podejściu do pacjenta i rozumieniu jego choroby i ja, i moi koledzy koncentrowaliśmy się na osobistych przeżyciach chorego, na jego rzeczywistości psychicznej. Wydarzenia lat osiemdziesiątych w dramatyczny sposób zwróciły naszą uwagę na znaczenie rzeczywistości społecznej.

Stwierdziliśmy, że zachodzące zmiany w sytuacji społecznej w spe-cyficzny sposób odbijają się w przeżyciach pacjentów powodując, że obraz kliniczny depresji zmienił się. W symptomach choroby i w zachowaniu pacjentów pojawiło się coś specyficznego, coś, co dopiero po pewnym czasie, i dopiero po powiązaniu tych zjawisk z rzeczywistością społeczną, udało się lepiej zrozumieć.

Najogólniej można by powiedzieć, że lata osiemdziesiąte były latami przełomu, czyli głębokich i gwałtownych zmian w rzeczywistości społecznej. Nie zamierzam absolutyzować tych zmian. Przełomowe zmiany w rzeczywistości społecznej i ich wpływ na rzeczywistość psychiczną dokonywały się i w innych krajach, były doświadczeniem także innych narodów i społeczeństw.

Pewną analogią mogą tu być doświadczenia społeczeństwa brytyjskiego w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. W największym skrócie można by powiedzieć, że następowało wówczas załamanie brytyjskiego establishmentu. Okres kolonialnej potęgi imperium brytyjskiego kończył się. Ludzie przywiązani do wartości i norm „poprzedniego czasu” nie chcieli się z tym pogodzić. Inni przeciwnie – niecierpliwi zbuntowani „młodzi gniewni” (angry young men) przyspieszają upadek tych wartości i tego w dużej mierze – obcego im świata.

Przemianom społecznym w naszym kraju, na ogół dość gwałtownym, towarzyszy zawsze głęboki kryzys ekonomiczny. Upokorzenia związane z biedą, powszechne poczucie braku sensu jakichkolwiek wysiłków przyczyniały się do wybuchu społecznego protestu i przyspieszały zmiany w rzeczywistości społecznej. Zmianom tym towarzyszyła zarówno ogromna nadzieja, jak i głęboka wątpliwość, czy tym razem zmiany okażą się trwałe, czy „uruchomiona” na nowo społeczna aktywność nie zostanie – jak wielokrotnie przedtem – zmarnowana.

Trzeba powiedzieć, że w tym specyficznie polskim, niemal maniakal- no-depresyjnym cyklu doświadczania nadziei i jej utraty, doświadczenia lat osiemdziesiątych miały rzeczywiście znaczenie przełomowe. Posługując się terminem Alexandra i Frencha (1946) można powiedzieć, że społeczeństwo polskie przeżyło głębokie korektywne społeczne (i emocjonalne) doświadczenie, które, jak to się dzieje w psychoterapii -prowadzi do istotnych i trwałych zmian. Okazało się, że przywiązanie do norm i wartości, których symbolem była „Solidarność”, przetrwało zarówno okres upokarzającej biedy, jak i grozę stanu wojennego.

Leave a Reply